Ratunek dla domu podcieniowego

okladka wojtek blogDom podcieniowy w Kławkach był przez większość z nas spisany już na straty. Zniszczony, zawalony, popadał w coraz większą ruinę. Gdy nagle ktoś zaczął go ratować! Dom zyskał nowego właściciela, który dokłada wszelkich starań
by uratować ten zabytek. 

Zapraszam do tekstu, który napisałam na podstawie rozmowy z Wojciechem Hryniewieckim – Fiedorowiczem – właścicielem obiektu.
________________________________________________________________________

1981_KLAWKI wycTajemnicza historia domu podcieniowego w Kławkach
Historią domu podcieniowego w Kławkach zainteresowała się Izabela Skibicka, mieszkająca w pobliskim Kleciu. Intensywnie szukała informacji na temat tego zabytku, dlatego oczywistym było, że spytałam Izę o to co takiego odkryła.
O żuławskich domach podcieniowych można znaleźć sporo informacji w Internecie – opowiada Izabela Skibicka – jednak dom w Kławkach jest owiany tajemnicą. Korzystając ze znajomości niemieckiego szukałam informacji o Klakendorf na wszystkich możliwych stronach. Znalazłam niewiele… Zanim Kławki zostały Kławkami męczyli tę biedną wioskę nazwami takimi jak: Klaukendorf, Claukendorff, Klaukendorph, Klakendorf, Klackendorf itd. Jej początki sięgają końca XIV w, ale wiedza o tak odległych czasach nie była mi potrzebna. Do odkrycia  historii domu podcieniowego musiałam cofnąć się co najwyżej do końca XVIII w. Mimo że budowę domu oficjalnie datuje się na 1839, to nawet znawca architektury Żuław, Jerzy Stankiewicz nie był pewien, czy jest to data rzeczywista. Wiadomo natomiast, że budynek przeszedł gruntowny remont w 1934 roku.

Wiele lat temu, przed zawaleniem podcienia Fot. Tomasz Przechlewski źródło: wikipedia.org

Wiele lat temu, przed zawaleniem podcienia
Fot. Tomasz Przechlewski
źródło: wikipedia.org

Tyle o domu, a teraz o ludziach. Ogromny problem miałam z ustaleniem prawidłowego nazwiska budowniczego, ponieważ niektóre dokumenty podają nazwisko Martens, inne zaś Minntens. Wiadomo jednak, że dom zbudowano dla Petersa Esau. Nie jest potwierdzone, że był mennonitą, choć w Kławkach w 1820 roku było ich dwóch. Znalazłam natomiast informację, że dom podcieniowy należał do stycznia 1945 roku do rodziny Froese (Fröse). Ludzi o tym samym nazwisku znalazłam wśród mieszkańców przedwojennego Klecia. Czy byli spokrewnieni z właścicielami domu, czy to tylko zbieżność?! Nie wiem… Wyszukałam dane Emmy z domu Froese, urodzonej 30 grudnia 1874 roku w Kławkach, a która zmarła 9 listopada 1963 roku w niemieckim Leutesdorf. Próbowałam znaleźć jej rodzinę, ale musiałabym wystąpić z dość długą i kosztowną procedurą zdobycia aktu zgonu tejże pani. Straszny los spotkał strażnika wałowego (był nim w 1936 r.),  Hermanna Froese z Kławek – zginął po ucieczce z Żuław podczas bombardowania w mieście Bad Oldesloe.
To wszystko tylko przypuszczenia, domysły…  Z pewnego źródło wiem również –
dodaje Iza – że rodzina zamieszkująca dom podcieniowy w Kławkach do końca II wojny św. nie była zbyt szczodra podczas świątecznych zbiórek pieniędzy dla biednych… Ale to tylko taka ciekawostka.

Fot. Wojciech Hryniewiecki -Fiedorowicz

Fot. Wojciech Hryniewiecki -Fiedorowicz

Katastrofa … budowlana…
Dom podcieniowy w Kławkach nie był zamieszkały przez około 40 lat. Zabytek przeszedł katastrofę budowlaną. Podcień się zawalił, główne połacie dachowe zostały zniszczone.  Fundamenty uległy wykruszeniu, budynek osiadł. Odpadł tynk, stropy spróchniały, brakowało desek i belek,
a niektóre spadające fragmenty konstrukcyjne dokonywały kolejnych zniszczeń. Niezawalona część  domu trzymała się tylko na jednym kominie i to tak aby aby….  Obiekt popadał
w ruinę.

1981_KLAWKIDlaczego akurat dom podcieniowy w Kławkach?
Wojciech Hryniewiecki – Fiedorowicz to młody architekt, który zajmuje się zabytkami z terenu całej Polski. Zastanawiało mnie, dlaczego zakupił akurat dom podcieniowy w Kławkach na Żuławach. Odpowiedź architekta mnie zaskoczyła.  Zajmował  się pracami przy innym domu podcieniowym,
w pobliskim Kleciu, jednak procedury  niestety zajmowały wiele czasu. Jedna z urzędniczek opowiedziała mu o Kławkach i o tamtejszym zrujnowanym zabytku. Wojtek zaciekawiony, natychmiast pojechał we wskazane miejsce. Mimo iż obiekt był bardzo zniszczony, spontanicznie podjął decyzję: „Kupuję ten dom!”.

Pokaz slajdów wymaga JavaScript.

Bardzo trudne początki
Spontaniczna decyzja zmieniła życie Wojtka. Teraz każdy dzień kręcił się wokół tematu Kławek. Chęć posiadania tego domu to jedno, ale faktyczny zakup to drugie…  Z procedurami walczył 1,5 roku. Najtrudniejsze było odnalezienie wszystkich właścicieli i spadkobierców – łącznie kilkanaście osób! To się udało pod koniec roku 2013. Jedynym właścicielem zabytku został młody architekt z Gdańska.

2000px-Obiekt_zabytkowy_znak.svgProwizorka i góra śmieci
Katastrofa budowlana i widoczne uszkodzenia to wierzchołek góry lodowej. Gdy Wojtek zabrał się do pracy, odkrył, że dom był „łatany” – by konserwator zabytków nie dojrzał kolejnych zniszczeń, nowe ubytki zasłaniano dyktami. Po odsłonięciu dykt oczom ukazał się jeszcze większy obraz nędzy i rozpaczy. A do tego wszystkiego zawaliła się podłoga poddasza i na niższe piętro wysypała się góra śmieci.
Jak już wiecie dom uległ bardzo dużym uszkodzeniom, jednak całe szczęście było co zbierać gdyż, jak mówi architekt: Większość oryginalnej tkanki historycznej pozostała w okolicy zabytku – to pozwoli na rzetelną odbudowę.

Pokaz slajdów wymaga JavaScript.

Ratunek dla zabytku – w ostatniej chwili
Był październik 2013 roku. Dni stawały się coraz krótsze i chłodniejsze, a do tego nadciągał orkan Ksawery i zbliżała się zima. Trzeba było się spieszyć. Pierwszy etap prac dotyczył zabezpieczenia obiektu przed dalszą degradacją. Konieczne było przeskanowanie zabytku bardzo nowoczesnym skanerem 3D Leica 120 Scan Station P20 – skan pozwoli na dokładne odtworzenie całości wraz z detalami. Dalsze prace ratunkowe polegały na: zebraniu luźnych fragmentów oraz demontażu tych co stanowią zagrożenie dla życia człowieka. Ponad to koniecznym było zabezpieczenie domu podcieniowego przed kradzieżami, które były istną plagą i zgubą dla tego miejsca. Zabezpieczony obiekt zyskał ogrodzenie i monitoring. Teraz czeka na przyjście wiosny.

IMG_7885Warto też wspomnieć o interesujących znaleziskach na jakie natrafił Wojtek w trakcie prac. Z 8 pieców kaflowych, które kiedyś były w domu, ocalały tylko 2 (niestety bez drzwiczek, które ukradziono).
Z drobniejszych elementów koniecznie trzeba wymienić: starą skrzynię po piwie, zawiasy, klamki, okucia, piękne ramy do obrazów, suwmiarkę, hebel, poziomicę poniemiecką, a nawet 3 koła młyńskie!

Pokaz slajdów wymaga JavaScript.

Fot. Wojciech Hryniewiecki -Fiedorowicz

Fot. Wojciech Hryniewiecki -Fiedorowicz

Co dalej z domem podcieniowym w Kławkach?
Gdy nadejdzie wiosna, właściciel ma w planach translokację i odbudowę zabytku. Ze względu na obszar ograniczonego użytkowania wokół Lotniska Malbork, ekspansję zabudowy socrealistycznej (zabudowa w miejscu dawnej stajni) oraz destrukcyjny wpływ niektórych mieszkańców wsi na zabytek, nie jest możliwe odbudowanie domu w Kławkach. Nowa lokalizacja obiektu jeszcze jest owiana tajemnicą, jednak jak uspokaja właściciel, zabytek stanie na terenie Powiatu Malborskiego.

Odbudowany zostanie nie tylko dom podcieniowy (kryty prawie w całości własną dachówką), ale praktycznie cała zagroda: kuźnia z czerwonej cegły zostanie przeniesiona z Kławek, a stodoła zostanie odtworzona (wzorowana na archiwalnych zdjęciach). Miejsce to będzie się specjalizowało w rehabilitacji za pomocą dogoterapii i hipoterapii.

Będzie to  pierwszy tego typu zespół w kraju, dodatkowo niezależny energetycznie i sterowany instalacją KNX. – opowiada Wojciech Hryniewiecki –Fiedorowicz – W domu podcieniowym ma zostać zlokalizowane moje mieszkanie, pomieszczenia biurowe fundacji oraz części udostępniane do zwiedzania. Istnieje możliwość rozwoju oferty turystycznej również o wycieczki konne (także zaprzęgi z saniami – odnaleziono stare sanie). Na poddaszu stajni zostanie zlokalizowana serwerownia i pracownia architektoniczna. Na poddaszu stodoły mediateka, a na parterze pomieszczenia dla koni, kryta ujeżdżalnia i sale rehabilitacyjne. W mediatece planuję udostępniać dane cyfrowe dotyczące ochrony i konserwacji szeroko pojętego dziedzictwa, jak również szczegółowe dane dotyczące prac przy omawianym zabytku. W stajni planuje się stworzyć prototypownie i hale produkcyjno – obróbczą z 5 osiową  frezarką cnc.

Architekt ma bardzo ambitne plany, które chce zrealizować już w 2014 roku (stan surowy i kuźnia). W 2015 roku przyjdzie pora na stajnię i stodołę, a jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, to ostateczne otwarcie nastąpi w połowie 2015 roku.

Kto wie, może i potem wybuduję wiatrak, mam już koła młyńskie 🙂 – uśmiecha się Wojtek – Kombinuję też nad podłączeniem i ukryciem, gdzieś pod całą, strukturą generatora prądu i niewidocznego mechanizmu przekazania napędu z przekładni wiatraka. Ale to jeszcze długa droga  związana z koniecznością wykonania skanów 3d ocalałych wiatraków (tu pomoc Marty w uzyskaniu zgody właścicieli), zdobycie materiałów historycznych (z pomocą Izy, Marty i Dominiki), obliczenia i projekty we współpracy z Katedrą Dynamiki Budowli Politechniki Gdańskiej, z którą planujemy wykonanie modeli numerycznych wiatraka jak i wszystkich budynków zespołu.

Fot. Wojciech Hryniewiecki -Fiedorowicz

Fot. Wojciech Hryniewiecki -Fiedorowicz

Remont po sąsiedzku
W pobliskim Kleciu znajduje się kolejny dom podcieniowy, który zostanie wyremontowany przy udziale firmy HF Architekci, mającej budynek w użyczeniu. Remont tego domu ma obejmować praktycznie cały obiekt: z zewnątrz i wewnątrz. Niedawno architekt odkrył piwnicę, do której wejście było zamurowane. Nawet właściciele o niej nie wiedzieli! Odnaleziono tam zniszczone ale interesujące wnętrze oraz… stare butle z winem (ciekawe ile mogą mieć lat?!).
Inwestycja będzie polegała na remoncie, wzmocnieniu i zabezpieczeniu zabytkowego domu podcieniowego -przywrócenie stanu historycznego – informuje Wojtek.

Pokaz slajdów wymaga JavaScript.

IMG_7883Kim jest Wojciech Hryniewiecki – Fiedorowicz?
To gdańszczanin, którego prawie cała rodzina związana jest z medycyną, a on sam został, jak to określa „czarną owcą” – architektem. Mimo iż mieszka w dużym mieście, to woli wieś. Opracowuje dokumentacje projektowe oraz wykonuje skany 3d we współpracy z wieloma osobami i instytucjami zaangażowanymi w ratowanie zabytków w Polsce i za granicą. Jego mentorami są: dr inż. Arch. Bogna Lipińska i dr hab. Inż. Arch. Aleksander Piwek.

Jego babcia, Emilia Malanowicz, była żołnierzem Armii Krajowej (pseudonim: „Lidka”), walczyła w Powstaniu Warszawskim, w batalionie Gozdawa.  Po powstaniu warszawskim – opowiada Wojtek –  trafiła kolejno do 2 niemieckich obozów dla jeńców, z których uciekła.

Pamiątki po babci

Pamiątki po babci

Wielka miłośniczka zabytków, mimo wieku 82 lat wędrowała i poznawała zabytki przy każdej nadążającej się okazji – od Żuław aż po Egipt, jednak nie chciała odwiedzić muzeum powstania warszawskiego. W Warszawie poszła tylko na zwykłą dziś ulicę na której stała barykada. Zmarła w roku 2012.
Na cześć swej babci, Wojtek, wraz z żoną, założył „Fundację Ochrony i Ratowania Zabytków imienia Emilii Malanowicz”, która ma na celu ochronę dziedzictwa narodowego.

________________________________________________________________________

klawkiIMG_7877Zapraszam także do tekstu Izy Skibickiej, która zwiedziła zabytek w trakcie prac ratunkowych. 

Tekst Izy dostępny tutaj: kliknij 

Reklamy

9 thoughts on “Ratunek dla domu podcieniowego

  1. Pingback: W przedwojennym domu – wywiad: Joanna i Marek Kownaccy |

  2. Pingback: Podsumowanie roku 2014 |

  3. Zabieram się właśnie za ratunek domu podcieniowego w Próchniku/k Elbląga. Jest aktualnie zamieszkiwany – parter sama podcień fronton budynku grozi zawaleniem.[wczoraj zabezpieczyliśmy – podporami] ide walczyc z papierami – dokumentacją Wlascielka zamierza odrestaurować.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s